Van kiekje tot JPG: de afkortingen achter onze fotoherinneringen
Wie de afgelopen dertig jaar een camera heeft vastgehouden, heeft ook een hele reeks afkortingen voorbij zien komen. Van het rolletje in de ouderwetse camera tot het bestand dat nu automatisch in de cloud belandt: onze taal rond foto’s is voortdurend meeveranderd met de techniek. Tijd om eens stil te staan bij de letters die inmiddels net zo gewoon zijn geworden als de foto’s zelf.
Van rolletje naar bestand
Wie oud genoeg is, herinnert zich nog het woord “fotorolletje” en de spanning van het ophalen bij de drogist. Toen kwamen digitale camera’s, en daarmee bestandsformaten die we inmiddels zonder nadenken gebruiken. JPG (of JPEG, Joint Photographic Experts Group) werd de standaard voor gewone foto’s, compact genoeg om snel te versturen. Wie liever alle beelddetails bewaart, kiest voor RAW, het onbewerkte bestand rechtstreeks van de sensor. En dan is er nog PNG, vaak gebruikt voor screenshots en afbeeldingen met een doorzichtige achtergrond.
Zelfs de bestandsnaam kreeg zijn eigen kortingscode: talloze foto’s op onze telefoons beginnen nog altijd automatisch met IMG_, gevolgd door een nummer. Niemand kiest daar bewust voor, maar het is inmiddels het meest voorkomende fotolabel ter wereld.
Herinneringen in hashtags
Social media voegde er een heel nieuwe laag aan toe. TBT, voluit Throwback Thursday, werd de vaste dag om een oude foto opnieuw te delen. OOTD (Outfit Of The Day) legde vast wat iemand die dag droeg, en BTS (Behind The Scenes) toonde wat er niet op de uiteindelijke foto te zien was. Al deze afkortingen hebben één ding gemeen: ze zijn ontstaan om snel, in een paar letters, een heel moment samen te vatten.
Dat past bij een bredere beweging in het Nederlands. Waar afkortingen vroeger vooral in formele, bureaucratische taal opdoken, zoals btw of n.v.t., zijn ze nu minstens zo gewoon in informele, persoonlijke communicatie. Taalkundigen bij Onze Taal wijzen er regelmatig op dat dit soort verkortingen vaak razendsnel ingeburgerd raken zodra ze in een grote groep gebruikers aanslaan, precies zoals met IMG_ en JPG is gebeurd.
Zoveel bestanden, zo weinig overzicht
Het gekke is dat al die efficiënte afkortingen ook een nadeel hebben opgeleverd: overzicht. De gemiddelde telefoon bevat inmiddels duizenden bestanden met van die anonieme IMG-nummers, weggestopt in een cloudmap die zelden wordt geopend. Een foto die tien jaar geleden nog trots in een album werd geplakt, verdwijnt nu vaak in een oneindige scroll.
Misschien is dat ook waarom er een kleine tegenbeweging is ontstaan. Steeds meer mensen kiezen ervoor om een select aantal favoriete beelden juist wel weer fysiek in huis te halen, in plaats van ze alleen digitaal te bewaren. Niet alles, maar de foto’s die er echt toe doen. Wie zo’n beeld een prominente plek wil geven, kan bijvoorbeeld kiezen voor een fotolijst in 40×60 formaat voor een grote herinnering boven de kast, of voor kleinere fotolijsten die samen een hoekje van de kamer vullen.
Ook bewegende beelden kregen hun letters
Niet alleen de stilstaande foto kreeg een eigen afkortingenwoordenboek. Een GIF (Graphics Interchange Format) legt een moment in een paar seconden herhaling vast, vaak grappig bedoeld, terwijl MP4 inmiddels het standaardformaat is voor bijna elke video die we versturen. Wie op vakantie een kort filmpje maakt om thuis te laten zien, gebruikt zonder erbij na te denken een formaat dat dertig jaar geleden nog niet bestond. Ook daar geldt: hoe korter het label, hoe sneller het is ingeburgerd. Niemand zegt nog “een filmpje in dat ene formaat waarmee je het makkelijk kunt versturen”, het is gewoon een MP4’je geworden.
Letters blijven, gewoontes veranderen
De afkortingen zelf verdwijnen voorlopig niet. Sterker nog, met elke nieuwe technologie komen er waarschijnlijk weer nieuwe bij, net zoals AI-gegenereerde beelden inmiddels hun eigen jargon krijgen. Maar het is wel interessant om te zien dat, ondanks alle IMG’s, JPG’s en TBT’s, de behoefte om een herinnering fysiek en tastbaar te maken niet is verdwenen. De taal versnelt, maar het gevoel achter een goede foto blijft hetzelfde als dertig jaar geleden. Misschien is dat ook precies de reden dat een simpel woord als “kiekje” nooit echt is vervangen door een afkorting: sommige dingen blijven liever heel.